Πέμπτη, 31 Μαΐου 2018

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΛΙΒΕΡΟ ΕΙΔΩΛΟ ΤΗΣ

"...δίδωσι δ' ουκ εμ' αλλ' ομοιώσασ' εμοί
είδωλον έμπνουν ουρανού ξυνθεισ' άπο 
Πριάμου τυράννου παιδί. Και δοκεί μ' έχειν-
κενήν δόκησιν , ουκ έχων." 
("Στο παλικάρι του Πριάμου δεν έδωσε το σώμα μου
αλλά το είδωλό μου, ένα πλαστόν ομοίωμα από αέρα φρέσκο.
Μ' αυτό κοιμάται ο δύστυχος , αυτό χαϊδεύει και ζει με την 
ψευδαίσθηση πως με κρατά στην αγκαλιά του, ενώ κρατάει το
σύννεφο." )(Ευριπίδης , Ελένη, 33-36, μετ. Κ. Χ. Μύρης, εκδ. Πατάκη)


     Το δημοκρατικό πολίτευμα γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα και υπήρξε το εκπληκτικό αποτέλεσμα οραμάτων και σκληρών πολιτικών αγώνων εκατό και πλέον ετών που οδήγησαν σταδιακά την πόλη, από την εξουσία του βασιλέα ή των ολίγων, στην εξουσία των πολιτών. 
   Πρώτος νομοθέτης που έθεσε τα θεμέλια της δημοκρατίας στάθηκε ο Σόλων, ο οποίος εξελέγη Επώνυμος Άρχων το 594-593 π.Χ. , εν μέσω βίαιης και μεγάλης διάρκειας λαϊκής εξέγερσης, για να συμβιβάσει τα πράγματα  μεταξύ της άρχουσας τάξης και του λαού. Ο Σόλων προσπάθησε να βρει την χρυσή τομή: Απαγόρευσε τα δάνεια με εγγύηση το σώμα, κατήργησε τα ιδιωτικά και δημόσια χρέη ("σεισάχθεια") και εισήγαγε νέο πολίτευμα, παραχωρώντας για πρώτη φορά στους πιο φτωχούς τα αξιώματα να εκλέγονται δικαστές και να συμμετέχουν στην Εκκλησία του δήμου. Αλλά οι πολιτικές διακρίσεις με βάση την περιουσία συνέχισαν να υφίστανται και η μεγάλη μεταρρύθμιση του Σόλωνα δεν αρκούσε για να χαρακτηριστεί το πολίτευμα δημοκρατία. Αυτό επετεύχθη με την νομοθεσία του Κλεισθένη ( 508-507 π.Χ.) και επεκτάθηκε με την νομοθεσία του Εφιάλτη (462-461 π.Χ.).
    Τέσσερα ήταν τα χαρακτηριστικά της αθηναϊκής δημοκρατίας: (α) Η άμεση άσκηση εξουσίας από το σύνολο των πολιτών μέσω της συνέλευσης της "Εκκλησίας του Δήμου", η οποία ασκούσε κατ' αποκλειστικότητα την νομοθετική εξουσία και επιφύλασσε για την ίδια την άσκηση των ζωτικών τομέων της εκτελεστικής εξουσίας, τον εξοστρακισμό και ενίοτε την δικαστική εξουσία, (β) η συμμετοχή όλων των πολιτών στα δημόσια αξιώματα (βουλή δικαστήρια κλπ) όπου επιλέγονταν μέσω κλήρωσης, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων (λ.χ. στρατηγοί), όπου προβλέπετο εκλογή, (γ) ο κανόνας ότι ουδείς πολίτης μπορεί να εκλεγεί στο ίδιο αξίωμα περισσότερες από μία φορά (εξαίρεση και πάλι οι στρατηγοί) και (δ) ο απόλυτος και χωρίς καμία εξαίρεση δημόσιος έλεγχος και λογοδοσία όλων όσοι ασκούσαν δημόσιο αξίωμα, πριν, κατά την διάρκεια και μετά την παρέλευση των καθηκόντων τους.
   Η δημοκρατία της Αθήνας, η οποία περισσότερο από κάθε άλλο πολίτευμα στην ανθρώπινη ιστορία έθεσε τον πολίτη στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής, έλαμψε τον 5ο αι. και εξαιτίας του ανθρωποκεντρισμού της κατέστησε την Αθήνα, εκτός από παγκόσμια πολιτική και στρατιωτική δύναμη, κέντρο ενός πολιτισμού που όμοιό του δεν είδε ποτέ η ανθρωπότητα. Αλλά μετά την ήττα στον πελοποννησιακό πόλεμο η Αθήνα και η δημοκρατία της άρχισαν να παρακμάζουν. 
  Κατά την ελληνιστική περίοδο η αθηναϊκή δημοκρατία κατέστη περίπου νεκρό κέλυφος και εξαφανίστηκε οριστικά μετά την κατάκτηση των Ρωμαίων και την προσάρτηση της πόλης στην Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Αλλά επέζησε στα συγγράμματα των μεγάλων Ελλήνων συγγραφέων και στις καρδιές των μελετητών και των διανοουμένων. Εκεί την ανακάλυψε η αναγέννηση και ο διαφωτισμός και, όταν ήλθε η ώρα των μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων, η δημοκρατία επανήλθε στο προσκήνιο ως όραμα για την πολιτική χειραφέτηση του ανθρώπου στον αγώνα υπέρ της πολιτικής ισότητας και κατά της καταπίεσης των πολλών από τους λίγους. Μπροστά στα αιτήματα των επαναστατών οι βασιλείς και οι φεουδάρχες, έκαναν ένα βήμα πίσω και δέχθηκαν τον κοινοβουλευτισμό.
  Πολλοί διανοητές έσπευσαν να  υποστηρίξουν ότι ο κοινοβουλευτισμός είναι η σύγχρονη μορφή της δημοκρατίας. Ωστόσο, τα κοινοβουλευτικά πολιτεύματα, στα οποία η πολιτική εξουσία ασκείται δι' αντιπροσώπων, φέρουν κατ' όνομα μεν τον τίτλο της δημοκρατίας, αλλά ουδεμία σχέση έχουν με κανένα από τα τέσσερα κριτήρια της αληθινής δημοκρατίας, όπως την γνωρίσαμε στην αρχαία Αθήνα.
    Όπως στην τραγωδία του Ευριπίδη ο Πάρης εξαπατήθηκε από το είδωλο της Ελένης και νόμιζε ότι αγκάλιαζε το σώμα της, ενώ στην πραγματικότητα αγκάλιαζε ένα σύννεφο, έτσι και οι πολίτες παραπλανήθηκαν από τις διακηρύξεις των  δήθεν δημοκρατιών τους και αποκοιμήθηκαν νομίζοντας ότι αρκεί μία ψήφος κάθε τέσσερα χρόνια για να έχουν την πολιτική εξουσία ενώ στην πραγματικότητα  με την ίδια ψήφο είχαν παραχωρήσει την πολιτική εξουσία σε άλλους.
  Το πρόσφατο παράδειγμα της Ιταλίας, όπου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ενεργώντας για λογαριασμό οικονομικής και πολιτικής ολιγαρχίας, κατόρθωσε να παρακάμψει με θράσος την ψήφο των πολιτών μη διορίζοντας καν την κυβέρνηση της αρεσκείας τους, ήταν αρκετό για να καταρριφθεί κάθε μύθος που επιχειρούσε να ταυτίσει τον κοινοβουλευτισμό με την Δημοκρατία.  
   Οι μάσκες πλέον έχουν πέσει και οι πολίτες αρχίζουν να κατανοούν ότι για να χαρακτηριστεί πράγματι ένα πολίτευμα δημοκρατία δεν έχουν καμία σημασία τα μεγάλα λόγια και οι διακηρύξεις. Όπως είπε και ο Περικλής στον επιτάφιο, δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία δεν βρίσκεται στα χέρια των λίγων αλλά των πολλών: " Και όνομα μεν δια το μη ες ολίγους αλλά ες πλείονας οικείν δημοκρατία κέκληται."  (Θουκιδίδης , Ιστορίαι, βιβλίο Β΄37.)
    Μέχρι να συμβεί αυτό, απλά δεν θεωρείται  δημοκρατία.

Κυριακή, 27 Μαΐου 2018

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΤΗΣ 25ΗΣ ΜΑΪΟΥ 2018

  Οι Ιρλανδοί δημιούργησαν κράτος με ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς και απολαμβάνουν πολιτικά δικαιώματα που οι περισσότεροι λαοί δεν διαθέτουν.
    Το 1937 επικύρωσαν το Σύνταγμά τους με δημοψήφισμα και έθεσαν διάταξη που επιβάλλει ότι για κάθε αναθεώρησή του είναι απαραίτητη η διενέργεια δημοψηφίσματος. Από τότε έχουν θεσπιστεί με δημοψηφίσματα 29 αναθεωρήσεις του ιρλανδικού Συντάγματος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι πολίτες αρνήθηκαν με την ψήφο τους να επικυρώσουν αναθεώρηση του  Συντάγματος που πρότεινε το Κοινοβούλιο.
  Ομοίως, το 1972 αποφάσισαν οι ίδιοι με δημοψήφισμα την είσοδό τους στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Έκτοτε, κάθε συμμετοχή της χώρας στην αναθεώρηση των συνθηκών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που κατέληξε στην δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης τέθηκε στην κρίση των Ιρλανδών με δημοψήφισμα: Το 1987 ενέκριναν με ποσοστό 69,9% την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, το 1992 αποδέχθηκαν με ποσοστό 69,1 % την συνθήκη του Μάαστριχτ, το 1998 απέρριψαν με ποσοστό 67,1% την συνθήκη του Άμστερνταμ , όπως και την συνθήκη της Νίκαιας με ποσοστό 57,1% το 2001 , για να την αποδεχθούν τελικά το 2002 με ποσοστό 62,9%, όπως και την συνθήκη της Λισσαβόνας, την οποία απέρριψαν αρχικώς το 2008 με ποσσοστό 53,4%, αλλά την επικύρωσαν το 2009 κατόπιν παροχής εγγυήσεων με ποσοστό 67,1%. 
  To 2012 το κοινοβούλιο της Ιρλανδίας ίδρυσε 100μελή επιτροπή ("Convention on the constitution") προκειμένου να καταθέσει εισηγήσεις για ζητήματα αναθεώρησης του Συντάγματος. Το εντυπωσιακό ήταν ότι η εν λόγω επιτροπή δεν ήταν δοτή, αλλά αποτελείτο κατά ποσοστό 66% (66) από πολίτες τυχαία επιλεγμένους ώστε να συνιστούν αντιπροσωπευτικό δείγμα της κοινωνίας , και μόνο κατά 34%  από 33 μέλη εκλεγέντα από το Κοινοβούλιο και την Συνέλευση της Βόρειας Ιρλανδίας και έναν ανεξάρτητο Πρόεδρο.  Η επιτροπή υπέβαλε εισηγήσεις για ζητήματα όπως η αλλαγή της εκλογικής διαδικασίας, η παροχή δικαιώματος  ψήφου από το 16 έτος της ηλικίας, η τροποποίηση της απαιτούμενης ηλικίας για υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές, η κατάργηση του άρθρου περί βλασφημίας, η καθιέρωση του γάμου μεταξύ προσώπων ιδίου φύλου και η αναβάθμιση του ρόλου της γυναίκας στην πολιτική και , αφού επ' αυτών τοποθετήθηκε η κυβέρνηση, το 2015 με απόφαση του κοινοβουλίου διενεργήθηκε συνταγματικό δημοψήφισμα το οποίο αποφάσισε την αλλαγή του Συντάγματος για δύο  από τα ζητήματα: Την μείωση της απαιτούμενης ηλικίας για εκλογή στην θέση του Προέδρου από το 35ο στο 21ο έτος της ηλικίας και την απαγόρευση κάθε περιορισμού για την τέλεση γάμου προσώπων με βάση το φύλο.
    Το 2016 το κοινοβούλιο προχώρησε ακόμη περισσότερο: Δημιούργησε μία νέα επιτροπή, αλλά αυτή την φορά, το σύνολο των μελών της (πλην της προέδρου, η οποία είναι ανώτατη δικαστής εκλεγείσα από το Κοινοβούλιο) είναι απλοί πολίτες επιλεγμένοι  με τυχαίο - αντιπροσωπευτικό τρόπο και δεν συμμετέχουν σε αυτήν καθόλου μέλη του Κοινοβουλίου. Στην εν λόγω επιτροπή , η οποία ονομάσθηκε  "Συνέλευση των πολιτών" ("Citizens Assembly"), εδόθη η αρμοδιότητα να καταθέσει εισηγήσεις ιδίως για τα εξής ζητήματα (καθώς και  για ο,τιδήποτε  άλλο έκρινε σκόπιμο):
   1. Την 8η τροποποίηση του Συντάγματος του 1983 δια της οποίας ορίστηκε ότι η γεγενημένη ζωή έχει ίση αξία με την ζωή του εμβρύου με αποτέλεσμα να μην επιτρέπεται η άμβλωση.
   2. Τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του υπό γήρανση πληθυσμού ("challenges and opportunities of an ageing population") .
   3. Το ζήτημα καθιέρωσης σταθερής θητείας του κοινοβουλίου ("fixed term parliaments").
   4. Την διαδικασία διενέργειας των δημοψηφισμάτων.
  5. Τον τρόπο με τον οποίο η χώρα θα καταστεί πρωτοπόρος στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
  Η Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι αντικαταστάθηκαν με τον ίδιο τρόπο 53 από τα μέλη της , τα οποία αποχώρησαν για διάφορους λόγους κατά την διάρκεια της διαδικασίας, εργάσθηκε με μεθοδικό τρόπο. Άκουσε ειδικούς, δέχθηκε προτάσεις, συνεδρίασε με δημοκρατική ορθολογικότητα καταγράφοντας όλες τις συνεδριάσεις τόσο εγγράφως όσο και σε βίντεο προσιτά στο youtube και ήδη έχει καταθέσει στο Κοινοβούλιο λεπτομερείς εισηγήσεις για τα περισσότερα από τα ζητήματα. (Για τον τρόπο και την υποδειγματική λειτουργία της Επιτροπής βλ. www.citizensassembly.ie/en .)
   Το ζήτημα της 8ης τροποποίησης (Eighth Amendment) υπήρξε το πρώτο ζήτημα που απασχόλησε την Επιτροπή σε 5 τριήμερες συνεδριάσεις. Επ' αυτού η επιτροπή εισηγήθηκε την αναθεώρηση του σχετικού άρ. 40.3.3, ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα στην Βουλή να θεσπίσει με νόμο την νομιμοποίηση των αμβλώσεων. Με βάση αυτή την εισήγηση διενεργήθηκε το δημοψήφισμα της 25ης Μαϊου 2018 δια του οποίου οι πολίτες ενέκριναν την πρόταση αναθεώρησης κατά ποσοστό 66,4%.
    Το ζήτημα των αμβλώσεων ταλαιπώρησε επί δεκαετίες την καθολική Ιρλανδία, αλλά ο Guardian έγραψε ότι μεγαλύτερη σημασία και από συγκεκριμένο ζήτημα έχει η πρωτοποριακή δημοκρατική διαδικασία που ακολουθήθηκε. Πράγματι, τέτοιου τύπου κληρωτή βούλή , όπως  η Citizens Assembly της Ιρλανδίας, είχε να δει η ανθρωπότητα από την Βουλή των Πεντακοσίων της αρχαίας Αθήνας.
  Τα ελληνικά μμε από την δική τους πλευρά ασχολήθηκαν ελάχιστα και  μόνο με το δημοψήφισμα περί των αμβλώσεων, αποσιωπώντας εντελώς την δημοκρατική διαδικασία που ακολουθήθηκε. Είναι γνωστή η απέχθειά τους προς ο,τιδήποτε σχετίζεται με την διεύρυνση της δημοκρατίας και των πολιτικών δικαιωμάτων στην Ελλάδα και στον κόσμο ολόκληρο.